Wat is immunotherapie bij kanker?
Immunotherapie bij kanker maakt gebruik van het eigen immuunsysteem om tumorcellen te herkennen en te elimineren. De belangrijkste doorbraak was de ontwikkeling van immuuncheckpointremmers (anti-PD-1, anti-PD-L1, anti-CTLA-4) die de 'remmen' van het immuunsysteem opheffen. Immunotherapie heeft de behandeling van melanoom, longkanker, blaaskanker, niercelcarcinoom en vele andere tumoren getransformeerd. De Nobelprijs voor Geneeskunde 2018 werd toegekend aan James Allison (CTLA-4) en Tasuku Honjo (PD-1) voor hun pionierswerk.
Kernbegrippen
- Immuuncheckpoint
- Remeiwitten op T-cellen (PD-1, CTLA-4) die onder normale omstandigheden auto-immuniteit voorkomen, maar door tumoren worden geëxploiteerd.
- Checkpointremmer
- Antilichaam dat checkpointeiwitten blokkeert, waardoor T-cellen tumorcellen effectiever aanvallen.
- Tumorimmunologie
- Vakgebied dat de interactie bestudeert tussen het immuunsysteem en kankercellen.
Principes van kankerimmunotherapie
Geschiedenis
Van Coley's toxinen (1893) tot de moderne checkpointremmers: immunotherapie heeft een lange ontwikkelingsgeschiedenis. De doorbraak kwam met ipilimumab (anti-CTLA-4, 2011) bij melanoom, gevolgd door nivolumab en pembrolizumab (anti-PD-1, 2014). Sindsdien zijn checkpointremmers geregistreerd bij >20 tumortypen.
Werkingsmechanisme
T-cellen herkennen tumorneoantigenen via de T-celreceptor. Tumorcellen ontwijken het immuunsysteem door expressie van PD-L1 (bindt PD-1 op T-cellen) en rekrutering van regulatoire T-cellen. Checkpointremmers doorbreken deze immunosuppressie: anti-PD-1/PD-L1 herstelt T-celactiviteit in de tumormicro-omgeving; anti-CTLA-4 versterkt T-celactivering in de lymfeklier.